Farice ehf var stofnað formlega í nóvember 2002 af nokkrum fjarskiptafyrirtækjum á Íslandi og í Færeyjum. Íslenska ríkið tók einnig þátt í stofnun fyrirtæksins. Hlutur Íslenskra aðila var 80% en Færeyinga 20%. Stofnfundur félagsins var haldinn 12. september 2002. Tilgangur fyrirtæksins var að leggja sæstreng sem síðar fékk nafnið FARICE-1 (sæstrengurinn skrifaður með hástöfum til aðgreiningar frá fyrirtækisheitinu) sem lagður var sumarið 2003 og fór formlega í rekstur í janúar 2004. Fimm árum síðar lagði fyrirtækið DANICE sæstrenginn til Danmerkur. Fyrirtækið sem fær nafn sitt af Færeyjum (Faroe Islands) og Íslandi (Iceland) er nú langstærsti aðilinn í sölu á samböndum milli Íslands og útlanda. Viðskiptavinir eru fjarskiptafyrirtæki hverskonar og stærri viðskiptavinir gagnavera. Farice ehf starfar þannig á heildsölumarkaði þegar kemur að íslenska markaðnum. Fyrsti framkvæmdastjóri félagsins var Guðmundur Gunnarsson sem var ráðinn inn í september 2003 og starfandi stjórnarformaður var Jón Birgir Jónsson.

Sæstrengirnir

FARICE-1 (2004)

Ísland var einungis með einn sæstreng CANTAT-3 tengdan landinu árið 2002 þegar fyrirtækið Farice hf var stofnað. Til vara voru gervihnattasambönd sem lá fyrir að réðu ekki lengur við þann gagnahraða sem landsmenn þurftu né fullnægðu kröfum um flutningsseinkun. CANTAT-3 fór í rekstur 1994 og var fyrsti og jafnframt síðasti atlantshafsstrengurinn sem notaði SDH tækni og var með rafmögnurum á leiðinni í stað ljósmagnara (erbium doped amplifiers using DWDM) sem eru nú allsráðandi og komu fram á sjónarsviðið 1998-1999. Sú aðferð er í grundvallatriðum enn notuð á sama hátt og var bylting sem gerði rafmagnara úrelta.

Síminn hafði hafið undirbúningsvinnu að nýjum sæstreng árið 2000 einir og sér. Í því skyni að fá fleiri hagsmunaaðila að verkefninu var PWC Consulting (PriceWaterHouseCoopers) fengið til að verkefnastýra undirbúningi. Hugmyndin var kynnt á almennum fundi þann 28. júní 2002 sem lauk með stofnun félagsins eins og áður sagði í nóvember 2002. Nýi strengurinn sem fékk nafnið FARICE-1 var lagður frá Seyðisfirði á Íslandi til Dunnet Bay í Skotlandi með aukagrein til Funningsfjarðar í Færeyjum (annað ljósleiðarapar af tveimur). Þetta var fyrsti sæstrengurinn sem var lagður frá Íslandi sem var meirihlutaeigu innlendra aðila þrátt fyrir að vera fjórði sæstrengurinn frá upphafi. FARICE-1 sæstrengurinn var formlega opnaður í janúar 2004. Upphafleg hönnun gerði ráð fyrir að þetta væri strengur með 2×360 Gb/s hámarksflutningsgetu. Upphafleg virkjuð bandvídd var 2x10Gb/s frá Íslandi til Dunnet Bay. Það má til gamans geta þess að notkunin árið 2016 þýðir að um 50% af upphaflegri flutningsgetu FARICE-1 væri virkjuð og seld flutningsgeta um 1/3 af heildargetunni. Miklar framfarir í ljósleiðaraendabúnaði síðan 2003 hafa hins vegar margfaldað getu FARICE-1 og lengt líftíma strengsins um mörg ár í viðbót. Strengur eins og FARICE-1 er hannaður til að lifa í 25 ár (e. engineering life time). Í upphafi voru afhendingarstaðir þjónustu annars vegar í Múlastöð Reykjavík (Suðurlandsbraut 28) og í Edinborg ( Sco-locate). Fyrstu samningar til íslenskra fjarskiptafélaga voru um 800 Mb/s í heildina árið 2004 sem árið 2020 þegar þetta er skrifað er eins og hraðasta heimilistenging. Árið 2005 var ákveðið að afhendingarstaður yrði í London en ekki Edinborg og var samið við fyrirtækið Telehouse um aðstöðu á Coriander Avenue.

Lengd FARICE-1 á beinni leið til Skotlands er 1205 km. Frá strengnum liggur 200 km leið til Færeyja og er unnt að tengjast honum í Þórshöfn. Framleiðandi er Pirelli en endabúnaður kom frá TYCO nú Subcom. Pirelli sameinaðist síðar meir Alcatel Submarine Networks (ASN) sem er leiðandi aðili í lagningu sæstrengja. Núverandi framleiðandi endabúnaðar er CIENA.

FARICE-1 hefur aldrei slitnað í sjó eða bilað þar. Þegar þetta er skrifað árið 2020 er 17 ára rekstrarsaga án slíkra áfalla merki um velheppnaða framkvæmd. CANTAT-3 slitnaði mörgum sinnum á 16 ára líftíma sínum til samanburðar. Þar sem viðgerðartími sæstrengja er talinn í vikum, lágmarki 3 vikum, skiptir þetta ákafalega miklu máli fyrir fjarskiptaöryggi Íslands.

DANICE (2009)

Í janúar 2007 hófst formlegur undirbúningur að næsta sæstreng Íslendinga að tilstuðlan Samgönguráðuneytisins nú Innanríkisráðuneyti. Skipaður var stýrihópur og verkefnisstjóri ráðinn til verksins. Ítrekaðar bilanir í CANTAT-3 og fyrirséður skortur á flutningsgetu hans ásamt auknum kröfum íslenska samfélagsins til áreiðanlegra gagnatenginga kallaði á úrbætur. Árið var 2007 og mikill uppgangur í þjóðfélaginu og útrás banka og annara fyrirtækja í gangi. Á sama tíma var komið í umræðuna að Ísland gæti verið heppilegur staður fyrir alþjóðleg gagnaver. Eftir að nokkrar tillögur að leiðarvali lágu fyrir í skýrslu í apríl 2007 hófst næsti fasi verkefnisins á þann hátt að fyrirtækið Farice ehf tók formlega yfir verkefnið eða réttara sagt fyrirtækið E-Farice ehf sem var eignarhaldsfélag íslensku eigendanna að Farice ehf. Skoðaðir voru lendingarstaðir á Írlandi, Bretlandi, Hollandi, þýskalandi og Danmörku. Nýjar áherslur í leiðarvali þar sem lögð var áhersla á að tengjast beint við meginlandið urðu til þess að Blaabjerg nálægt Nörre Nebel Í Danmörku var valinn sem lendingastaður. Kapallendingarstöðin sem notuð er þjónaði CANTAT-3 (1994) og þjónar reyndar enn þar sem CANTAT-3 hefur fengið nýtt hlutverk við að þjóna olíuborpöllum og sér færeyska símafélagið FT Net um rekstur CANTAT-3. Nýi strengurinn sem fékk nafnið DANICE tók við af CANTAT-3 á Íslandi þegar hann fór í rekstur haustið 2009 enda afkastageta CANTAT-3 sem var 2×2,5 Gb/s orðin alltof lítil. Cantat-3 dugði í 15-16 ár fyrir eigendur.

DANICE liggur frá áðurnefndum stað í Danmörku til suðurstrandar Íslands, rétt vestan við Vestmannaeyjar í Landeyjar (Hallgeirsey). Lendingarstaður var valinn með tilliti til lágmörkunar á áhættu í ljósi þess hvar fyrri strengur nam landi á Austfjörðum. Var staðsetning vandlega valin í samstarfi við jarðvísindamenn og útgerðafélög. Það þótti einnig nauðsynlegt að færa hann nokkuð vestan megin við Markárfljót og einnig má sjá strenginn taka beygju til vesturs áður en hann tekur stefnuna í austurátt. Þetta var til að minnka hættu sem að t.d. Kötlugos getur valdið vegna botnskriða. Strengurinn er 2304 km langur og er því nálægt tvöfalt lengri en FARICE-1. Hann er útbúinn 4 ljósleiðarapörum. Upphafleg hámarksflutningsgeta strengsins var 5120 Gb/s (5,1 Tb/s) og í upphafi voru 10x10Gb/s virkjuð. Ljósendabúnaður sem var frá Subcom hefur verið skipt út fyrir nýrri kynslóð búnaðar frá CIENA. Bylting varð í nýtingu strengja þegar farið var að beita svokallaðir coherent tækni. Þannig er geta DANICE strengs um 34,4Tb/s eða um 7x meiri en upphafleg hönnun gerði ráð fyrir. Strengurinn er stækkaður nú í skrefunum 1×100 Gb/s sem er svokölluð bylgjulengd sem tekur 50GHz í tíðnirófi ljóss.

Lagning DANICE hófst í ágúst 2008 en ekki náðist að klára lagningu vegna erfiðra haustveðra. Var því lagningu frestað fram á sumarið 2009. Um svipað leiti og DANICE var lagður var Greenland Connect strengurinn lagður til Grænlands og þaðan til Kanada. Hann er í eigu Tele Greenland. DANICE strengurinn er einskonar framlenging á Greenland Connect til Evrópu og samnýta strengirnir sömu kapallendingarstöð við Landeyjasand.

Ekki þarf að fjölyrða mikið um það að tímasetning á DANICE lagningu kom á versta tíma séð frá sjónarhóli fjármögnunar. Það tókst að lokum að fjármagna strenginn og hann var lagður í verstu fjármálakreppu sögunnar. Ytra umhverfi var því fyrirtækinu Farice einkar óhagfellt um það leiti sem strengurinn fór í rekstur.

DANICE hefur aldrei slitnað í sjó eða bilað þar. Þegar þetta er skrifað árið 2020 er 11 ára rekstrarsaga án slíkra áfalla merki um velheppnaða framkvæmd. CANTAT-3 slitnaði mörgum sinnum á 16 ára líftíma sínum til samanburðar. Þar sem viðgerðartími sæstrengja er talinn í vikum, lágmarki 3 vikum, skiptir þetta ákafalega miklu máli fyrir fjarskiptaöryggi Íslands.

Landeyjar
Danice route

GREENLAND CONNECT (2009)

Um svipað leiti og DANICE var lagður var Greenland Connect strengurinn lagður til Grænlands og þaðan til Kanada. Hann er í eigu Tele Greenland. DANICE strengurinn er einskonar framlenging á Greenland Connect til Evrópu og samnýta strengirnir sömu kapallendingarstöð við Landeyjasand. Talsvert minni umferð er um Greenland Connect til Norður-Ameríku frá Íslandi en um sæstrengina DANICE og FARICE-1 en hann styrkir fjarskiptaöryggi Íslands engu að síður. Bilanir hafa verið nokkrar í gegnum árin, lengsta útfall strengsins voru 8 mánuðir á árinu 2019. Sá hluti strengsins sem var milli Grænlands og Íslands bilaði og því engin umferð frá Grænlandi austur til Evrópu né frá Íslandi til Norður-Ameríku á meðan bilun varaði.

IRIS (Áætlað 2022)

Farice hefur unnið að undirbúningi nýs sæstrengs til Írlands frá árinu 2019 og er fyrirhugað að leggja hann sumarið 2022 og taka í rekstur um haustið það ár. Strengurinn mun liggja frá Reykjanesi til Galway á vesturströnd Írlands. Þaðan er hann framlengdur um 200 km til Dublin þar sem þjónustuafhending verður. Strengurinn er að fullu fjármagnaður af íslenska ríkinu á þann hátt að ríkissjóður eykur hlutafé í Farice ehf um 50 milljónir Evra. Með ÍRIS strengnum eykst fjarskiptaöryggi Íslands umtalsvert en við það að fara úr 2 strengjum í 3 strengi má sýna fram á að fjarskiptaöryggið eykst tífalt. Í framtíðinni er markmiðið að ávallt séu 3 virkir strengir tengdir til Evrópu til að öryggi fjarskipta sé fullnægjandi enda hangir virkni þjóðfélagsins mjög á því að útlandafjarskipti séu í lagi. Sambandsleysi við útlönd má líkja við hamfarir á stafrænni öld. ÍRIS verður með flutningsgetu uppá 108Tb/s og útbúinn 6 ljósleiðarapörum.

(ritað mars 2021).

Þróun í vöruframboði og þjónustu

Farice hefur hægt og bítandi styrkt vöruframboð sitt og endurbætt nethögun í því skyni að auka áreiðanleikann. Í upphafi veitti Farice þjónustu á Bretlandseyjum út frá Edinborg en ákvað árið 2006 að framlengja netið til London (Telehouse). Á fyrstu árum rekstrar kom í ljós að landleiðin í Skotlandi sem var framhald af FARICE-1 var langt frá því nægilega áreiðanleg og því var árið árið 2007 brugðið á það ráð að tvöfalda leiðina til London þ.e.a.s. landleiðirnar fóru ólíkar og aðgreindar leiðir til London. Sú breyting hefur hefur styrkt leiðina til London umtalsvert. Árið 2019 styrktust leiðir í Bretlandi enn meir þegar samið var nýjan birgja um leiðir ti London og eru fjórar mögulegar leiðir í boði og tvær aðskildar frá landtökustað og yfir nyrsta hluta Skotlands. Einnig var tekinn í notkun nýr afhendingarstaður í Slough fyrir utan London sem eykur afhendingaröryggið. Leiðir um sæstrenginn DANICE (2009) til Kaupmannahafnar og Amsterdam fara nú einnig um tvær aðskildar landleiðir. Farice hefur undanfarin ár einnig bætt við afhendingarstöðum sem bæði eykur áreiðanleika og styrkir vöruframboðið. Sem dæmi um nýja afhendingarstaði þjónustu á Íslandi má nefna Verne gagnaverið við Ásbrú og Thor-Advania gagnaverið Steinhellu Hafnarfirði. Erlendis hafa síðan bæst við afhendingarstaðir í Frankfurt, Amsterdam og Hamborg og í Slough vestur af London eins og áður sagði.

Farice hefur stutt dyggilega við uppbyggingu gagnaveraiðnaðarins á Íslandi. Uppbygging netsins og þjónustuframboð tekur tillit til þarfa þessa nýja iðnaðar. Segja má að upphafið hvað þetta varðar hafi verið árið 2010 þegar fyrirtækið Opera Software ASA ákvað að setja upp búnað í THOR gagnaverinu. Nú þegar þetta er ritað árið 2020 er þessi iðnaður farinn að skipta töluverðu máli í tekjumyndun Farice. Hann skapar atvinnu fyrir fjölda manns og er góð viðbót við raforkusölu á Íslandi sem var metin um 150 MW í byrjun árs 2020. Farice og orkufyrirtækin hafa þannig mikinn hag af hvort öðru og vinna þétt saman. Gagnaveraiðnaðurinn kemur íslenskum viðskiptavinum Farice einnig til góða því framlegð af þessari starfsemi auðveldar Farice að lækka verð á þjónustu sinni innanlands. Annar ávinningur er hin mikla bandvíddarþörf gagnaveranna sem leiðir til aukinna hagkvæmni í innkaupum. Ljóst er að meira en næg bandvídd er til staðar fyrir íslenska neytendur sem endurspeglast í vöruframboði íslenskra fjarskiptafyrirtækja.

Farice hóf starfsemi sína (2004) með því að bjóða SDH þjónustur, eins og STM-1 (155 Mbs) og STM-4 (622 Mb/s). Þessi þjónusta er enn í boði og verður einhver ár í viðbót. Fljótlega fór Farice að bjóða Ethernet þjónustu yfir SDH kerfið. SDH kerfið býður uppá svokallaða verndun þar sem sambönd eru send nýjar leiðir ef aðallaleið bilar. Næsta skref í framhaldi af SDH var að bjóða svokallaðar bylgjur en það er þjónusta sem kallast gjarnan DWDM (Dense Wavelength Division Multiplexing). Í fyrstu voru þetta 2,5G sambönd en síðar fóru stærstu viðskiptavinir að kaupa 10G sambönd. Fyrsta 10G DWDM sambandið var afhent árið 2009 til Nordunet fyrir íslenska rannsókna- og háskólanetið og endaði það samband í Kaupmannahöfn. 10G eða 10 Gigabitar á sekúndu var þá grunnsamband eða lágmarksstærð í sæstrengjunum og stærri landkerfum. Landkerfin á Íslandi og í Bretlandi voru uppfærð í 10G kerfi á árunum 2008-2009. Árið 2013 hófst uppfærsla á grunnkerfum Farice þegar innleiddar voru 100Gb/s bylgjur á sæstrengjum Farice sem einnig voru fluttar innanlands á því formi. Þetta var í samræmi við almenna tækniþróun erlendis og um leið jók þetta heildargetu kerfisins talsvert og þar með lengdi í líftíma sæstrengjanna út frá sjónarhóli flutningsgetu. Með þessu er einnig verið að segja að flutningsgetan er aukin í 100Gb/s skrefum í kerfum Farice og er hvert skref ákveðin fjárfesting. Landleiðir erlendis eru byggðar uppá 10G og 100G flutningi. 100G bylgjur Farice eru þannig bútaðar niður í 10x10G sambönd til áframhaldandi flutnings í flestum tilfellum. Árið 2019 fengu fyrstu viðskiptavinir afhendar síðan þjónustur með 100G sniði. Þessir viðskiptavinir eru erlendir aðilar í gagnverum.

Árið 2012 hóf Farice að bjóða Internet þjónustu fyrir stærri aðila. Á ensku nefnist þetta Internet Transit þjónusta eða umflutningur internet umferðar. Þetta er fyrir viðskiptavini sem hafa eigið AS númer og geta tengst um BGP. Notendur eru gagnaveraviðskiptavinir og fjarskipta- og netfyrirtæki á Íslandi. Þjónustan byggir á IP/MPLS búnaði frá Cisco. Árið 2020 var SDH kerfi Farice aflagt en engu að síður getur fyrirtækið veitt STM-1 og STM-4 sambönd í nýju kerfi frá NOKIA sem jafnframt er Ethernet flutningskefi. Á NOKIA kerfinu býður Farice svokölluð EPL (e. Ethernet Private Line) sambönd sem er hentug ef þörf er á lægri hraða en 10Gb/s og vörnum (e. protection). Einhverjir viðskiptavinir þurfa STM sambönd áfram þótt tæknin sé um 25 ára gömul og hefur Farice ákveðið að bjóða það meðan þörfin er enda oft um mikilvæg sambönd að ræða.

Viðskiptahlið Farice

Stöðugur vöxtur í umferð

Vöxtur útlandasambanda (Internet-umferðar) var hraðari áratuginn 2000-2009 en síðasta áratug. Meðalvöxturinn var þá í kringum 50% á ári. Ein meginástæða hraðari aukningar þá var líklega sú að fleiri ný heimili voru að tengjast með bandbreiðum tengingum. Nú eru öll heimili meira og minna tengd, verkefninu er lokið, og vöxturinn af öðrum ástæðum.

Raunaukning notkunar á Íslandi hefur heldur róast í samræmi við þróun erlendis hin síðari ár. Vöxtur umferðar frá íslenskum markaði, það er að segja frá fjarskiptafyrirtækjum, hefur verið um 30% á ári undanfarin 10 ár. Svonefnd gagnaver (e. data center) fóru fyrst að skapa umferð árið 2010 og hafa vaxið hraðar en íslenski markaðurinn síðasta áratug. Umferðin nú frá íslenska markaðnum er nánast öll vegna Internetsins. Þegar þetta er skrifað í nóvember 2020 er umferð um kerfi Farice að nálgast 1,5 Terabita/s sem er um 1500 sinnum meira en í upphafi fyrirtækisins árið 2004.

Tekjur Farice hafa verið stöðugar og eru um 12,5 M€ á ársgrundvelli þegar þetta er skrifað í byrjun árs 2021.

Landeyjar

Einingaverð lækka samhliða miklum vexti

Tekjur Farice hafa þó ekki hækkað í samræmi við þessa magnaukningu og má segja að þær séu svona nokkuð stöðugar til lengri tíma litið þótt greina megi árlega aukningu síðustu árin eftir mögur ár 2010-2013. Aukning tekna kemur nú að mestu frá gagnaverum sem eru viðskiptavinir erlendis frá. Það er heilmikil áskorun fyrir Farice að geta annað aukinni bandvíddarþörf án þess að auka kostnað viðskiptavina. Sem dæmi má taka STM-1 (155 Mb/s) þjónustuna sem lækkaði um 96% frá 2004 til 2012. Einnig má reikna út að á milli 2004 og 2016 hefur Farice lækkað verð á STM-1 sambandi 62 falt. Nú orðið er STM-1 ekki lengur það viðmið sem notað er um einingaverð Farice. Það var hinsvegar svo lengi vel. Nú hefur 10G þjónustan tekið við og lækkun á einingaverðum helst nokkurn veginn í hendur við magnaukninguna, með öðrum orðum þá fá viðskiptavinir Farice sífellt meiri bandvídd fyrir nokkurn veginn sama gjald sem endurspeglast í þeirri staðreynd að hágæða sjónvarpsstreymi í 4K upplausn frá útlöndum er ekki vandamál fyrir heimanotendur með góða heimatengingu.

Allir útreikningar miða við verð í Evrum en það er sú mynt sem Farice gerir upp í og verðleggur þjónustu sína í að mestu en félagið er fjármagnað í Evrum og næstum öll aðföng eru í erlendri mynt, þá Evru í flestum tilfellum.

Áreiðanleiki eykst

Fyrir haustið 2009 mátti Ísland reiða sig á CANTAT-3 strenginn ásamt FARICE-1. Síðan þá hefur áreiðanleiki tenginga við útlönd tekið stakkaskiptum. Hinn aflagði CANTAT-3 var ekki áreiðanlegur strengur og slitnaði að meðaltali oftar en einu sinni á ári. Bretlandsleiðir FARICE-1 voru einnig óáreiðanlegar frá 2004 til 2007 og mátti ekki miklu muna að Ísland yrði algjörlega sambandslaust eins og raunin varð í ágúst 2002. DANICE strengurinn og FARICE-1 strengirnir hafa staðið sig mun betur en CANTAT-3 og hafa aldrei slitnað eða orðið fyrir hnjaski (skrifað í ágúst 2020) sem er einkar ánægjuleg staðreynd. Samhliða þessu hafa landleiðir verið tvöfaldaðar erlendis. Ísland hefur verið með 100% uppitíma , þ.e.a.s. aldrei misst algjörlega samband, við útlönd síðan 2004 (raunar síðan ágúst 2002) og við vonum auðvitað að sú tölfræði haldi áfram næstu árin í sama horfnu. Farice bauð Grænlendingum uppá samstarf árið 2007 sem leiddi til þess að fyrsti sæstrengurinn sem tengdi Grænland við umheiminn kom að landi á Íslandi (2009) og tengir Farice Grænland áfram til Evrópu um sín kerfi. Grænlenski strengurinn heldur áfram til Kanada með þjónustu til New York og má því að segja að Ísland sé þrítengt til útlanda. Þrítenging er forsenda þess að segja að áreiðanleiki útlandasambanda sé fimm níur eða 99,999%. Áreiðanleiki grænlenska strengsins hefur hins vegar valdið vonbrigðum og nýttist ekki Íslandi í 8 mánuði árið 2019 vegna bilunar.. Með tilkomu ÍRIS sem væntanlegur er árið 2022 styrkist fjarskiptasamband Íslands til muna. Fræðileg styrking er tíföld við að vera þrítengdur miðað við tvöfalda tengingu.